آپولیپوپروتئین E و ارتباط آن با بتا-آمیلوئید در تشخیص آلزایمر

آپولیپوپروتئین‌ها:

آپولیپوپروتئین‌ها پروتئین‌هایی هستند که لیپیدها را به یکدیگر متصل می‌کنند تا لیپوپروتئین‌ها را تشکیل دهند.

آپولیپوپروتئین‌ها در انتقال لیپید نقش مهمی دارند، تسریع‌کننده و فعال‌کننده اتصال لیپوپروتئین‌ها به گیرنده‌هایشان در سلول‌های بافتی هستند تا بدین صورت امکان انتقال لیپوپروتئین‌ها (حامل فراورده‌های چربی) به داخل سلول‌ها فراهم شود.

انواع آپولیپوپروتئین‌ها:

• ‏ Apo A (apoA1, apoA2, apoA4, and apolipoprotein A-V (apoA5))
• ‏ Apo B (apo B48 and apo B100)
• ‏ Apo C (apo C-I, apo C-II, apo C-III, and apo C-IV)
• ‏ Apo D
• ‏ Apo E (ApoE2, ApoE3, ApoE4)
• ‏ Apo F
• ‏ Apo H
• ‏ Apo L
• ‏ Apo M

سه نوع آلل از ApoE وجود دارد:E2, E3, E4 این آل‌ها نقش مهمی در بیماری‌های قلبی عروقی و نورودژنراتیو دارند.

‏:ApoE

آپو    E یک پروتئین کلیدی در متابولیسم چربی هست که در انتقال و متابولیسم لیپیدها نقش دارد. این پروتئین با لیپوپروتئین‌های مختلفی از جمله کلسترول کم چگالی (LDL) و لیپوپروتئین‌های با چگالی بالا (HDL) در ارتباط است و به‌ویژه به‌عنوان یک عامل خطر در بیماری‌های قلبی عروقی و بیماری آلزایمر شناخته می‌شود.

نوع خاصی از Apo E به نام ApoE4 با افزایش خطر ابتلا به بیماری الزایمز مرتبط است, ApoE یه طور ویژه به تجزیه و انباشته شدن بتاآمیلویید که از مشخصه های بیماری آلزایمر است , مرتبط است.

رابطه ApoE با بیماری آلزایمر

کاهش ApoE با تجمع بتاآمیلویید در مغز و در نتیجه با الزایمر ارتباط دارد.

ApoE در انتقال بتا-آمیلوئید به سمت گیرنده های خاص در کبد و دیگر بافت ها نقش دارد. این پروتئین ها به تسهیل فرآیندهای متابولیک کمک می کنند که در نهایت منجر به حذف بتا-آمیلوئید از مغز می شود.

علاوه بر این ApoE, به طور خاص به گیرنده های لیپید در سلول های میکروگلیا و نوروگلیا متصل می شود و در فرآیند فاگوسیتوز و تخریب بتا-آمیلوئید نقش دارد.

میکروگلیا ها به کمک ApoE قادر به شناسایی و حذف پلاک های بتا-آمیلوئید از مغز هستند.

‏:ApoE2

تمایل بیشتری به حذف بتا-آمیلوئید از مغز دارد.

این ایزوفرم به گیرنده های LDLR (Low-Density Lipoprotein Receptor) متصل می شوند و به تسهیل حذف بتا-آمیلوئید ها کمک می کنند.

:ApoE3

رایج ترین ایزوفرم است و عملکرد نسبتاً متعادلی در متابولیسم بتا آمیلوئید دارد. این ایزوفرم به طور کلی عملکرد نرمالی در حذف بتا-آمیلوئید از مغز دارد.

‏:ApoE4

ApoE4 با افزایش خطر ابتلا به بیماری آلزایمر به شدت در ارتباط است. این ایزوفرم به طور موثرتر از ApoE2 و ApoE3 به بتا-آمیلوئید متصل می شود اما عملکرد آن در حذف بتا-آمیلوئید ضعیف تر است؛ بنابراین منجر به تجمع بیشتر بتا-آمیلوئید در مغز می شود. همچنین با کاهش قابلیت میکروگلیا ها در فاگوسیتوز و پاکسازی بتا-آمیلوئید ها در ارتباط است.

‏ APOE4 ممکن است سطح سرمی آن در سرم اندازه گیری شود و سطوح بالای آن با بیماری آلزایمر و بیماری اترواسکلروتیک عروق همراهی نشان می دهد.

مطالعات نشانداده اند که ApoE4 دارای تغییرات ساختاری است که باعث کاهش توانایی آن در تعامل با گیرنده های LDLP میشود. این کاهش تعامل میتواند منجر به عملکرد ناکافی در خذف بتاآمیلویی شود.

‏ApoE نقش کلیدی در متابولیسم بتا-آمیلوئید و تغییرات در عملکرد ApoE می‌تواند تاثیرات قابل توجهی در پیشرفت بیماری آلزایمر داشته باشد. درک بهتر از این مکانیسم ها می تواند به توسعه درمان های موثرتری برای این بیماری کمک کند.

مراجع

‏1. Zetterberg, H., & Blennow, K. (2018). Biomarkers for Alzheimer’s disease: A review. Journal of Internal Medicine, 283(2), 103-116.

‏2. Harper, J. and Conrad, M. (2015 November 7 Updated).

‏3. Henry clinical management by laboratory methods3.

Wallach’s Interpretation of Diagnostic Tests, 11th Edition.4