عفونت ادراری
عفونت ادراری و علل آن:
عفونت دستگاه ادراری (UTIیا Urinary tract infection) یک عفونت میکروبی رایج است که در تمام سنین یافت میشود و شامل التهاب دستگاه ادراری است. این عفونت ها می توانند از التهاب ساده مثانه یعنی سیستیت تا عفونت کلیه(پیلونفریت) متغیر باشند. این عفونت ها گاهی ناراحت کننده و حتی تهدید کننده زندگی هستند و هر دو جنس، مرد (12%) و زن (40%) حداقل یک UTI علامت دار در طول زندگی خود تجربه کردند.
عفونت های دستگاه ادراری یک مشکل جدی در سراسر جهان است. دلایل عفونت می تواند ناهنجاری های عملکردی یا آناتومی سیستم ادراری،انسدادمجاریادراری در اثر بزرگ شدن پروستات،سنگ کلیه و بیماری دیابت باشد. این عفونت ها در همه افراد اعم از مرد، زن، کودک یا سالخورده شایع است. این امر به این دلیل اتفاق می افتد که مجرای ادرار نه تنها به عنوان گذرگاهی برای خروج ادرار، بلکه به عنوان ورودی برای باکتری ها به دستگاه ادراری نیز عمل می کند.
باکتری ها معمولا در اطراف دهانه مجرای ادرار کلنی ایجاد می کنند که معمولاً در هنگام ادرار شسته می شوند. عفونت زمانی اتفاق می افتد که این کلنی ها در حین ادرار شسته نشده و قبل از ادرار به مثانه می رسند.به دلیل کوتاه بودن مجرای خروجی ادرار در زنان نسبت به مردان،UTI در زنان بیشتر رخ می دهد و حدود 81 درصد از تمام عفونت های ادراری در زنان گزارش شده است.
انواع عفونت های ادراری:
عفونت های ادراری اغلب به عفونت های ساده و پیچیده و همینطور تحتانی و فوقانی، طبقه بندی می شوند. عفونتهای نوع ساده، عفونتهای دستگاه ادراری بدون ناهنجاری عملکردی یا آناتومیکی هستند و در افراد سالم و دارای سیسستم ادراری نرمال اتفاق می افتد، در حالی که عفونت نوع پیچیده در افرادی بروز پیدا میکند که دارای مشکل در سیستم ادراری خود هستند.عفونتهای ادراری در خانمها معمولا از نوع ساده و در کودکان و آقایان از نوع پیچیده محسوب میشود.عفونت های مجاری فوقانی، کلیه و حالب ها را درگیر کرده وعموماً با تب ، درد پهلو، لرز، استفراغ، حالت تهوع، ظاهر می شوند در حالی که عفونت های مجاری تحتانی، مجرای ادرار و مثانه را تحت تاثیر قرار می دهد و معمولاً با درد در هنگام ادرار با یا بدون تکرر، بوی بد ادرار و هماچوری ( خون در ادرار) مشخص می شود. تب در عفونت های تحتانی غیرمعمول است و عموماً با نوع پیچیده همراه است.
عفونت ادراری در زنان:
تنها عوامل فیزیکی نیستند که زنان را نسبت به مردان بیشتر در برابر عفونت های ادراری آسیب پذیر می کنند. چندین عامل خطر دیگر وجود دارد که به عود عفونت ادراری در زنان کمک می کند. از جمله عوامل رفتاری،عوامل ژنتیکی، سن، بارداری و کاتتریزاسیون ادراری .
عواملرفتاری مانند فراوانی آمیزش جنسی باعث عود عفونت ادراری در زنان جوان می شود و رفتارهای حین مقاربت مانند استفاده از روش های پیشگیری از بارداری مانند اسپرم کش ها نیز نقش مهمی در عفونت ادراری دارند. استفاده از اسپرم کش ها به تنهایی یا با ترکیبی از سایر داروهای ضد بارداری مانند کاندوم مردانه یا دیافراگم نیز خطر ابتلا به UTI را افزایش می دهد بدین ترتیب که فلور واژن توسط اسپرم کش های خاصتغییر می یابد.
همچنین ارتباط معنی داری بین عفونت های دستگاه ادراری و بهداشت پرینه وجود دارد. روشهای نادرست شستشوی پرینه مثل استفاده ازدستمال کاغذی به جای شستشو، مواد لباس زیر، کم توجهی به بهداشت قاعدگی و استفاده از تامپونهای نامناسب خطر ابتلا به عفونت ادراری را افزایش میدهند.
اثرژنتیکی در افزایش ابتلا به UTI یک واقعیت کاملاً تأیید شده است. چندین مطالعه ارتباط ژنتیکی را با عفونت های دستگاه ادراری تأیید کرده اند. زنانی که از UTI های مکرر رنج می برند اغلب سابقه UTI در خانواده خود دارند. مشاهده شده است که در زنان مبتلا به عفونت ادراری عودکننده، نفوذ و اتصالباکتری عفونت زای اشریشیاکلی راحت تر انجام می شود.
مهم ترین عامل خطرزابرای UTI در زنان سن بالا استروژن است. تکثیر لاکتوباسیلوس و pH اسیدی واژن به عنوان قوی ترین دفاع میزبان در برابر کلونیزاسیون پاتوژن ها عمل می کند. با این حال، در زمان یائسگی، سطح استروژن کاهش یافته و تبدیل فلور واژن از لاکتوباسیلوس به E. coli یا سایر اعضای انتروباکتریاسه را تسهیل می کند، که به نوبه خود شانس ابتلا به عفونت را افزایش می دهد.
بارداری یک عامل خطر مستقل برای عفونت دستگاه ادراری است. عفونت ادراری بدون علامت شایع ترین مشکلی است که زنان باردار با آن مواجه هستند. اگر در مراحل اولیه درمان نشود ممکن است به پیلونفریت منجرشود. پیلونفریت به عنوان یکی از علل مرگ و میر نوزادان در سراسر جهان در نظر گرفته می شود و شایع ترین عفونتی است که نیاز به مداخله پزشکی در دوران بارداری دارد. در سطح جهانی 2 تا 10 درصد عفونتهای ادراری بدون علامت در میان زنان باردار گزارش شده است. عوارض قابل توجهی که با عفونتهای ادراری فوقانی در بارداری مرتبط است شامل وزن کم نوزاد هنگام تولد، نارس بودن، زایمان سزارین و پره اکلامپسی است.
بیمارستانها اکنون به مکان رایجی برای ابتلا به عفونتهای ادراری تبدیل شدهاند، وجود کاتترهایادراری،بیش ترین عامل خطر برای ایجاد عفونتهای ادراری بیمارستانی بهویژه در مراقبتهای طولانیمدت می باشند.
عامل باکتریایی عفونت ادراری:
عامل تقریباً 85 درصد از عفونتهای ادراریE. coli( باکتری گرم منفی و بی هوازی اختیاری ساکن روده ) است. 10٪ موارد، استافیلوکوک ساپروفیتیکوس و بقیه شامل گونه های انتروباکتریاسه، پروتئوس، کلبسیلا و سودوموناس آئروژینوزا هستند.E. coli عامل اصلی عفونت ادراری در هر دو جنس است. فراوانی آن در زنان بیشتر از مردان است. از سوی دیگر، عفونت های ادراری ناشی از گونه های کلبسیلا و سودوموناس آئروژینوزا در مردان بیشتر از زنان است.
درمان عفونت ادراری:
در گذشته آنتی بیوتیک آموکسی سیلین انتخاب اول برای UTI بوده است.اما با افزایش میزان مقاومت به E. coli،آنتی بیوتیک دیگری با قابلیت درمان بالاتر پیشنهادشده است، ( تری متوپریم/سولفامتوکسازول) . سایر آنتی بیوتیک های رایج مورد استفاده برای درمان عفونت های ادراری باکتریایی عبارتند از: آموکسی سیلین/کلاوولانات، سفیکسیم، سفپروزیل، لووفلوکساسین، نیتروفورانتوئین، فسفومایسین و نالیدیکسیک اسید. استفاده از آنتی بیوتیک ها باعث کاهش عوارض و مرگ و میر ناشی از عفونت های باکتریایی شده است.
درمان عفونت ادراری با آنتی بیوتیک ها یک روش موثر است، اما درعفونت های جزئی که خود به خود نیز بهبود می یابد، افراد می توانند روش های دیگری را برای تسریع روند بهبودی جایگزینمصرف آنتی بیوتیک ها کنند. هیدراته ماندن، یعنی نوشیدن مقدار زیادی آب و پرهیز از نوشیدنی هایی که مثانه را تحریک می کنند (مانند الکل و نوشیدنی های کافئین دار) می تواند به پیشگیری و درمان UTI کمک کند. آب به دفع مواد زائد از بدن کمک می کند و در عین حال مواد مغذی ضروری و الکترولیت های مورد نیاز بدن را حفظ می نماید.
نوشیدن آب کافی، ادرار را رقیق کرده و مسیر آن را از طریق سیستم ادراری تسریع می نماید و لذا دسترسی باکتریها به اندامهای ادراری و ایجاد عفونت را سختتر میکند. لاکتوباسیل ها، به درمان عفونت های ادراری کمک می کنند، زیرا از چسبیدن باکتری ها به سلول های دستگاه ادراری جلوگیری می کنند. PH اسیدی ناشی از لاکتوباسیل ها، بقای باکتری ها را دشوار می کند. آنها همچنین پراکسید هیدروژن را در ادرار تولید می کنند که یک عامل ضد باکتری قوی است و باکتری های پروبیوتیک شامل لاکتوباسیل ها می توانند برای جلوگیری از عفونت های ادراری عود کننده در زنان استفاده شوند.
منابع:
- Kaur R, Kaur R. Symptoms, risk factors, diagnosis and treatment of urinary tract infections. Postgrad Med J 2021;97:803–812.
- Dielubanza EJ, Schaeffer AJ. Urinary tract infections in women. Med Clin North Am 2011;95:27–41.
