SDF(SPERM DNA FRAGMENTATION)

مدیر وبسایت
11 نوامبر 2026
14:07

آزمایش SDF

Sperm DNA Fragmentation( شکستگی DNA اسپرم )

ناباروری بالینی، ناتوانی زوجین در باردار شدن پس از 12 ماه تعریف می شود. تخمین زده می شود که مردان در 30 تا 50 درصد موارد ناباروری نقش دارند. ناباروری یا کاهش باروری می تواند ناشی از اختلال عملکرد بیضه، غدد درون ریز، عوامل سبک زندگی (مانند تنباکو و چاقی)، عوامل تشریحی مادرزادی، قرار گرفتن در معرض مواد گنادوتوکسیک و افزایش سن و غیره باشد. ارزیابی ناباروری مردان شامل گرفتن شرح حال دقیق، معاینه فیزیکی متمرکز و تست های آزمایشگاهی انتخابی، از جمله تجزیه و تحلیل مایع منی است[1].

اولین قدم برای شناسایی علت ناباروری مردان انجام آزمایش اسپرم می باشد که در آن تعداد، شکل و حرکت اسپرم ها مورد بررسی قرار می گیرد. اما در تست های روتین آزمایشگاهی امکان بررسی کیفیت و سالم بودن محتوی ژنی سلول های اسپرم وجود ندارد. این میزان کیفیت و سالم بودن محتوای ژنی در میزان قدرت باروری مردان و رشد جنین بسیار حیاتی است. و می تواند به عنوان یک فاکتور بسیار اساسی در علت ناباروری مردان نقش ایفا نماید. اگر چه برخی آسیب های شکستگی کروموزمی می تواند توسط تخمک قابل ترمیم باشد ولی در برخی موارد این شکستگی ها قابل ترمیم نبوده و باعث ناباروری در مردان می شود. بنابراین برای اندازه گیری میزان کیفیت ژنوم اسپرم نیاز به انجام تست های تخصصی تری وجود دارد. آزمایش SDF یکی از این آزمایشات می باشد.طبق مطالعه آقای Chenlo و همکاران، گزارش شده است که تست SDF با روش TUNEL یک آزمایش مستقل بسیار معتبر است که دارای حساسیت 85 درصد و ویژگی 89 درصد می باشد[2]. همچنین طبق مطالعه دیگر که بر روی 261 مرد نابارور و 95 فرد سالم انجام شده است، مشاهده گردید که تست SDF با روش TUNELدارای ویژگی 91.6 درصد می باشد[3]. علاوه بر این در یک مطالعه گروهی دیگربا شرکت 152 زوج نابارور، نشان داده شده است که SDF با روش پراکندگی کروماتین در مقایسه با سایر روش های معمولی آنالیز اسپرم دارای نتایج بهتری (حساسیت 82 درصد) در پیش بینی اثر بخشی IVF می باشد[4].

آزمایش SDF برای بررسی میزان سلامت و یکپارچگی محتوای ژنتیکی DNA اسپرم بکار می رود. و در موارد زیر می تواند توسط پزشک متخصص درخواست گردد:

ناباروری غیر قابل توضیح
شکست های قبلی در درمان ناباروری
سابقه سقط های مکرر
واریکوسل
افزایش سن پدر
درمان بیماری های عفونی مانند کلایمیدیا و مایکوپلاسما ( به دلیل تاثیر پذیری DNA اسپرم و احتمال شکستگی آن)
سبک زندگی و عوامل محیطی : سیگار ، الکل ، مواد مخدر ، پرهیز طولانی مدت از برقراری رابطه جنسی و .. از عوامل دخیل در ناباروری و در خواست این آزمایش می باشند.

جهت انجام SDF نیاز به رعایت برخی شرایط می باشد که شامل موارد زیر می باشد:

ایجاد فاصله 3 الی 5 روزه بین احتلام یا نزدیکی
عدم استفاده از آنتی بیوتیک ها 3 روز قبل از انجام آزمایش
تمام نمونه خارج شده باید تماما در ظرف مخصوص جمع آوری گردد.
برای تهیه نمونه نباید از روغن لزج کننده یا کف صابون استفاده شود زیرا باعث آلودگی نمونه خواهد شد.

روش های انجام آزمایش:

روش TUNEL Assay برای بررسی شکستگی DNA اسپرم:

روشی مبتنی بر فلوسایتومتری است. در این روش با برچسب گذاری انتهای آزاد شکستگی های DNA با نشانگرهای فلوروسنت، شکستگی رشته DNA در سلول های اسپرم را تشخیص می دهد.

روش پراکندگی کروماتین اسپرم (SCD: Sperm Chromatin Dispersion):

در این روش توانایی کروماتین اسپرم برای پراکندگی در شرایط قلیایی را ارزیابی می کند. در این روش نمونه اسپرم با محلول شستشو یا بافر فسفات رقیق شده و بعد از افزودن محلول های دناتوره و لیز کننده، لام تهیه و رنگ آمیزی می گردد.در زیر میکروسکوپ، اسپرم ها به چندین شکل زیر مشخص می شوند:

اسپرم های دارای شکست DNA : اسپرم هایی با هاله کوچک هستند که عرض هاله کمتر یا مساوی 1/3 قطر کوچک سر اسپرم می باشد
اسپرم های سالم بدون شکست DNA :اسپرم هایی با هاله بزرگ هستند که هاله اطراف سر اسپرم بیشتر یا مساوی 1/3 قطر سر اسپرم است
اسپرم ها با هاله متوسط : اندازه هاله این اسپرم ها بین هاله بزرگ و کوچک هستند. این هاله ها نرمال هستند

لام های بدست آمده زیر میکروسکوپ بررسی شده و میزان SDF طبق فرمول به درصد محاسبه شده و گزارش می گردد:

میزان درصد بدست آمده طبق رنج های تعریف شده در کیت به صورت زیر تفسیر می گردد:

رنج نرمال

SDF ≤ 15%: نرمال
SDF = 15% – 30%:Border line
SDF ≥ 30%: غیرنرمال

روش سنجش ساختار کروماتین اسپرم( SCSA : Sperm Chromatin Structure Assay)

یک روش مبتنی بر فلوسایتومتری است که برای ارزیابی شکستگیDNA اسپرم استفاده می شود. حساسیت DNA اسپرم نسبت به دناتوره شدن ناشی از اسید را ارزیابی می کند.

روش Commet برای بررسی SDF:

در این روش از الکتروفورز ژل تک سلولی استفاده می شودکه آسیب سلولی را در سطح سلول بررسی می کند.

گردآورنده:

رضا کرمی

دانشجوی ارشد ایمونولوژی

دانشکده پزشکی

دانشگاه علوم پزشکی تبریز

References:

Eisenberg, M.L., et al., Male infertility. Nature Reviews Disease Primers, 2023. 9(1): p. 49.
Chenlo, P.H., et al., Fragmentation of sperm DNA using the TUNEL method. Actas Urol Esp, 2014. 38(9): p. 608-12.
Sharma, R., et al., Terminal deoxynucleotidyl transferase dUTP nick end labeling (TUNEL) assay using bench top flow cytometer for evaluation of sperm DNA fragmentation in fertility laboratories: protocol, reference values, and quality control. J Assist Reprod Genet, 2016. 33(2): p. 291-300.
López, G., et al., Diagnostic value of sperm DNA fragmentation and sperm high-magnification for predicting outcome of assisted reproduction treatment. Asian J Androl, 2013. 15(6): p. 790-4.