TIBC

آزمایش ترانسفرین (Transferrin) | ظرفیت کل اتصال آهن (TIBC) | و اشباع ترانسفرین (Transferrin saturation)

 

ترانسفرین (Transferrin) یک گلیکوپروتئین پلاسمای خون است که نقش اصلی را در متابولیسم آهن ایفا می کند و مسئول انتقال یون فریک (+Fe3) است. ترانسفرین به عنوان حیاتی ترین مخزن آهن در بدن عمل می کند. آهن را از طریق خون به بافت های مختلف مانند کبد، طحال و مغز استخوان می رساند در حالت نرمال فقط حدود یک سوم محل های اتصال آهن اشغال میگردد، محل های اتصال باقی مانده (خالی) ظرفیت غیر اشباع اتصال آهن (UIBC) نامیده می شود . نیمه عمر ترانسفرین 8 الی 10 روز است و رنج نرمال آن در پلاسما 202 الی 336 میلی گرم در دسی لیتر می باشد.

مجموع آهن پلاسما و UIBC ، ظرفیت کل اتصال آهن (TIBC) خوانده شود.

بتا2-ترانسفرین یا پروتئین Tau فرم دسیاله شده (desialated) ترانسفرین در csf می باشد که بروش الکتروفورز قابل اندازه گیری بوده ، و در بررسی و تایید منبع اتوره ورینوره بکار می رود و درصورتی که منبع آن csf باشد بتا2-ترانسفرین مثبت می شود.

 

چرا آزمایش ترانسفرین، TIBC و UIBC (ظرفیت اتصال آهن غیر اشباع) درخواست می شود؟

• همراه با سایر آزمایش های کمبود آهن، برای ارزیابی توانایی بدن جهت انتقال آهن در خون
• هنگامی که در شمارش کامل خون (CBC) هموگلوبین و هماتوکریت پایین است
• زمانی که فرد علائم و نشانه‌های کم‌خونی از جمله موارد زیر را دارد ممکن است آزمایش‌های آهن درخواست شود:

–   خستگی/خستگی مزمن

–    سرگیجه

–   ضعف

–    سردرد

–     رنگ پریدگی پوست

–     ریزش مو

در صورت مشکوک بودن به اضافه بار آهن نیز ممکن است ‌پنل آزمایشات آهن انجام شود. علائم و نشانه های اضافه بار آهن از فردی به فرد دیگر متفاوت است و در طول زمان بدتر می شود. این علایم به دلیل تجمع آهن در خون و بافت هاست که ممکن است شامل موارد زیر باشد

• درد مفاصل
• خستگی، ضعف
• کاهش وزن
• کمبود انرژی
• درد شکم
• از دست دادن میل جنسی
• آسیب اندام هائی مانند قلب ویا کبد

نوع نمونه مورد نیاز برای آزمایش ترانسفرین، TIBC  و  UIBC و همچنین شرایط نگهداری نمونه در جداول زیر نشان داده شده است

 

شرایط نگهداری دمایی نمونه برای آزمایش ترانسفرین ، TIBC ، UIBC
نوع نمونه	درجه حرارت	زمان
سرم	دمای یخچال ( ترجیحا)	7 روز
	در دمای محیط	24 ساعت
	دمای فریزر	180 روز

شکل (1)

 

شرایط قبول یا رد نمونه آزمایش ترانسفرین ، TIBC ، UIBC
سرم	سرم نرمال	قابل قبول
	همولیز	غیر قابل قبول
	لیمپیک	قابل قبول
	ایکتروس (بیلی روبینمی)	قابل قبول

شکل (2)

آزمایش ترانسفرین

به طور مستقیم مقدار ترانسفرین را در سطح خون اندازه گیری می شود . از طرف دیگر، ترانسفرین ممکن است به طور غیر مستقیم نیز اندازه گیری گردد (یا با محاسبه برآورد شود)

 

ترانسفرین پروتئینی است که ممکن است در طی فرآیند التهابی کاهش یابد و به عنوان یک واکنش دهنده فاز حاد منفی نامیده می شود.

میزان ترانسفرین می تواند تحت تاثیر تغییرات هورمونی نیز قرار گیرد که در فرآیندهای فیزیولوژیکی مختلف از جمله متابولیسم آهن نقش تنظیمی دارند. در اینجا برخی از عوامل هورمونی کلیدی که می توانند بر سطح ترانسفرین تأثیر بگذارند آورده شده است:

 

هپسیدین:

هپسیدین یک تنظیم کننده کلیدی هموستاز آهن است که ( در درجه اول )توسط کبد در پاسخ به محرک های مختلف از جمله سطح سرمی آهن و التهاب تولید می شود

هپسیدین با کنترل جذب آهن در روده، آزاد شدن از ماکروفاژها و بازیافت از گلبول های قرمز، سطح سرمی آهن را تنظیم می کند. افزایش سطح هپسیدین می تواند منجر به کاهش جذب و آزادسازی آهن شود که به طور بالقوه بر اشباع ترانسفرین و سطوح آن تأثیر می گذارد.

 

استروژن:

استروژن، یک هورمون جنسی زنانه است که بر متابولیسم آهن تأثیر می گذارد. این هورمون می تواند بر بیان هپسیدین و سایر پروتئین های دخیل در تنظیم آهن تأثیر بگذارد.

نوسانات در سطح استروژن، مانند مواردی که در طول چرخه قاعدگی، بارداری یا درمان جایگزینی هورمونی رخ می دهد، ممکن است به طور غیرمستقیم بر سطح ترانسفرین از طریق تأثیر آنها بر متابولیسم هپسیدین و آهن تأثیر بگذارد

 

اریتروپویتین(EPO) :

اریتروپویتین هورمونی است که توسط کلیه ها در پاسخ به سطوح پایین اکسیژن تولید می شود و تولید گلبول های قرمز در مغز استخوان را تحریک می کند.

افزایش سطح اریتروپویتین، در شرایطی مانند کم خونی یا هیپوکسی دیده می شود و می تواند منجر به افزایش جذب و مصرف آهن شود و به طور بالقوه بر پویایی ترانسفرین تأثیر بگذارد

 

هورمون رشد:

هورمون رشد بر جنبه های مختلف رشد و متابولیسم تأثیر می گذارد.

تاثیر هورمون رشد بر ترانسفرین ممکن است غیرمستقیم باشد، یعنی بر متابولیسم کلی، از جمله استفاده از آهن، که ممکناست بر سطح ترانسفرین تأثیر داشته باشد، تأثیر بگذارد.

 

آزمایش ظرفیت کل اتصال آهن(TIBC )

مقدار کل آهنی را که می تواند به پروتئین های موجود در خون متصل شود را اندازه گیری می کند. از آنجایی که ترانسفرین پروتئین اولیه اتصال به آهن است، آزمایش TIBC اندازه گیری غیرمستقیم خوبی برای اندازه گیری ترانسفرین است

 

ناهنجاری در گلیکوزیلاسیون ترانسفرین در واقع می تواند بر ظرفیت اتصال آهن آن تأثیر بگذارد. ترانسفرین یک گلیکوپروتئین است، به این معنی که دارای مولکول های قند (گلیکان) است که به ساختار پروتئین آن متصل است. گلیکوزیلاسیون ترانسفرین برای عملکرد مناسب آن از جمله توانایی آن در اتصال و انتقال آهن در خون بسیار مهم است.

 

زنجیره‌های گلیکان در ترانسفرین در تثبیت ساختار پروتئین و تأثیرگذاری بر میل اتصال آن به آهن نقش دارند. هر گونه ناهنجاری یا تغییر در الگوی گلیکوزیلاسیون می تواند ساختار پروتئین را مختل کند و بر توانایی آن در اتصال موثر آهن تأثیر بگذارد. این امر می تواند منجر به تغییر در انتقال و توزیع آهن در بدن شود.

 

گلیکوزیلاسیون ترانسفرین گاهی اوقات به عنوان یک ابزار تشخیصی در برخی از اختلالات مادرزادی گلیکوزیلاسیون استفاده می شود، جایی که ناهنجاری در فرآیند گلیکوزیلاسیون می تواند بر خواص عملکردی گلیکوپروتئین ها مانند ترانسفرین تأثیر بگذارد. این امر بر اهمیت حفظ گلیکوزیلاسیون مناسب برای عملکردهای فیزیولوژیکی طبیعی ترانسفرین، به ویژه در هموستاز آهن تاکید می کند

 

آزمایش اشباع ترانسفرین

تقسیم غلظت آهن بر TIBC تخمینی از تعداد محل های اتصال آهن به ترانسفرین است که به آن اشباع ترانسفرین می گویند. در شرایط عادی، یک سوم جایگاههای اتصال آهن ترانسفرین با آهن اشغال می شود و دو سوم ظرفیت آن خالی است .

(به طور معمول، غلظت آهن ممکن است بر غلظت ترانسفرین تقسیم شود، نه TIBC این تخمین مشابه معمولاً شاخص ترانسفرین نامیده می شود)

. در صورت مشکوک بودن به اضافه بار آهن ممکن است این آزمایش انجام شود. علائم و نشانه های اضافه بار آهن از فردی به فرد دیگر متفاوت است و در طول زمان بدتر می شود. این علایم به دلیل تجمع آهن در خون و بافت های بدن می باشد.

همچنین در موارد مشکوک به مسمومیت با آهن نیز این آزمایشات درخواست می شود. مسمومیت با آهن در کودکانی که ویتامین ها یا سایر مکمل های حاوی آهن بیش از حد مصرف می کنند، شایع است.

 

سطح TIBC و ترانسفرین چه زمانی افزایش میابد؟

1- کم خونی فقر آهن

2- بارداری

3- استروژن تراپی

4- هیپراسترو ژنیسم

5- پلی سیتمی ورا

 سطح TIBC و ترانسفرین چه زمانی کاهش میابد؟

• سوء تغذیه
• هیپوپروتئینمی: ترانسفرین یک پروتئین است. می توان انتظار داشت که سطح آن با تخلیه پروتئین از بدن کاهش یابد.
• بیماری های التهابی حاد و مزمن
• سیروز: چون ترانسفرین یک پروتئین واکنش دهنده فاز حاد منفی است،در واکنش های التهابی حاد مختلف، سطح ترانسفرین کاهش می یابد
• کم خونی همولیتیک
• کم خونی پرنیشیوز
• کم خونی داسی شکل

این کم خونی ها با افزایش سطح آهن و کاهش TIBC همراه هستند.

 

عوامل مداخله گر در آزمایش ترانسفرین، TIBC و اشباع ترانسفرین:

• تزریق خون اخیر ممکن است باعث افزایش آهن سرم شود.
• مصرف اخیر یک وعده غذایی حاوی آهن بالا ممکن است آهن سرم را افزایش دهد.
• داروهایی که ممکن است باعث افزایش سطح آهن شوند عبارتند از کلرامفنیکل، دکستران، استروژن، اتانول، فرآورده های آهن، متیل دوپا، وداروهای ضد بارداری خوراکی.
• داروهایی که ممکن است باعث کاهش سطح آهن شوند عبارتند از: هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH)، کلستیرامین، کلرامفنیکل، کلشیسین، دفروکسامین، متی سیلین و تستوسترون.
• داروهایی که ممکن است باعث افزایش سطح TIBC شوند شامل فلورایدها و داروهای ضد بارداری خوراکی.
• داروهایی که ممکن است باعث کاهش سطح TIBC شوند عبارتند از ACTH ، کلرامفنیکل، کورتیکوتروپین، کورتیزون، دکستران، استروئیدها،تستوسترون.

 

اشباع ترانسفرین چه زمانی کاهش میابد؟

اشباع ترانسفرین در بیماران مبتلا به کم خونی فقر آهن کمتر از 15 درصد کاهش می یابد

 

اشباع ترانسفرین چه زمانی افزایش میابد؟

• کم خونی همولیتیک
• کم خونی سیدروبلاستیک
• کم خونی مگالوبلاستیک
• بیمار مبتلا به اضافه بار آهن یا مسمومیت با آهن
• هموکروماتوز( عامل مداخله گر در آزمایش ترانسفرین، TIBC و اشباع ترانسفرین)
• تزریق خون اخیر که ممکن است باعث افزایش آهن سرم شود
• مصرف اخیر یک وعده غذایی حاوی آهن بالا ممکن است آهن سرم را افزایش ده

نتیجه آزمایش ترانسفرین، TIBC و اشباع ترانسفرین چه چیزی را نشان می دهد؟

نتایج آزمایش‌های ترانسفرین، TIBC یا اشباع ترانسفرین معمولاً همراه با سایر آزمایش‌های آهن ارزیابی می‌شوند. خلاصه ای از تغییرات این آزمایش ها که در بیماری های مختلف وضعیت آهن مشاهده می شود در جدول زیر نشان داده شده است

 

شکل (3) (خلاصه ای از تغییرات آزمایش های آهن که در بیماری های مختلف وضعیت آهن مشاهده می شود)

 

 

منابع :

1 – WALLACH’S INTERPRETATION OF DIAGNOSTIC TESTS TENTH EDITION

2 – HENRY’S Clinical Diagnosis and Management By Laboratory Methods 23RD EDITION

3 – https://metaorganon.com/transferrin-and-tibc-and-uibc-test/#:~:text=%D8%AA

%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%81%D8%B1%DB%

8C%D9%86%20(Transferrin)%20%DB%8C%DA%A9%20%DA%AF%D9%84%DB%

8C%DA%A9%D9%88%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%

D9%86%20%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%DB%8C,%D9

%88%20%D9%85%D8%BA%D8%B2%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AE%D9

%88%D8%A7%D9%86%20%D9%85%DB%8C%20%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9

%86%D8%AF.

4 – https://metaorganon.com/transferrin-and-tibc-and-uibc-test/#:~:text=%D8%A2%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB

%8C%D8%B4%20%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86

%D8%B3%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%86%20%D8%

A8%D9%87%20%D8%B7%D9%88%D8%B1%20%D9%8

5%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85,(TIBC)%20

%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8

%AF%D9%87%20%D9%85%DB%8C%20%D8%B4%D9%88%D8%AF.

– Harper, J. and Conrad, M. (2015 November 7 Updated). Iron Deficiency Anemia.5

Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics. Nader Rifai. 6th edition, Elsevier Health Sciences; 2017. Pg 742.